Δεν φταίς εσύ ...είναι ο νεοφιλελευθερισμός

ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΜΟΝΑΞΙΑ ΚΑΙ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ

Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ όλο και πιο συχνά ένα μοτίβο:

άνθρωποι κουρασμένοι, αγχωμένοι, εξαντλημένοι — αλλά να θεωρούν ότι φταίνε οι ίδιοι γι’ αυτό.
Ότι δεν «οργανώθηκαν σωστά», ότι δεν βρήκαν το μυστικό της ισορροπίας, ότι κάπου υστέρησαν ατομικά.

Σαν να έχει μετατοπιστεί το βάρος από το σύστημα στο άτομο.

Σαν κάθε δομικό πρόβλημα να παρουσιάζεται ως προσωπική αποτυχία.

Όταν όμως όλοι δουλεύουν υπερβολικά, κανείς δεν φαίνεται να δουλεύει «παράλογα».

Όταν όλοι αγχώνονται, το άγχος παύει να αναγνωρίζεται ως πρόβλημα.

Όταν η φυγή στο εξωτερικό γίνεται μαζικό φαινόμενο, βαφτίζεται «προσωπική στρατηγική».

Έτσι, αυτό που είναι συλλογικό πρόβλημα μετατρέπεται σε ατομικό βίωμα.

Και αυτό που αφορά πολλούς, βιώνεται από τον καθένα μόνο του.

Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΙΕΣΗΣ

Το βλέπω παντού γύρω μου.

Βλέπω νέους γονείς να εργάζονται για 750–800 ευρώ και να κουβαλούν μόνιμο άγχος ότι δεν είναι αρκετά παρόντες στη ζωή των παιδιών τους.

Βλέπω εργαζόμενους στην εστίαση και στο λιανεμπόριο να κάνουν 10ωρα και 13ωρα απλώς για να «βγαίνει οριακα ο μήνας».

Βλέπω ανθρώπους να αποδέχονται εξαντλητικά ωράρια γιατί φοβούνται ότι διαφορετικά θα αντικατασταθούν.

Βλέπω πτυχιούχους να εργάζονται άσχετα με το αντικείμενό τους για μια στοιχειώδη σταθερότητα.

Βλέπω νέους επιστήμονες να δουλεύουν 12–13 ώρες τη μέρα χωρίς προοπτική, σε μια αγορά που συχνά ελέγχεται από λίγους.

Κι όμως, όλα αυτά συχνά τα ονομάζουμε «φάση ζωής» ή «προσωπικές επιλογές».

ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΤΑΡΕΥΣΗ

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει μια από τις πιο σοβαρές δημογραφικές προκλήσεις στην Ευρώπη:
Ο δείκτης γονιμότητας είναι μόλις 1,19 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού (2,1).
Το ποσοστό γεννήσεων μειώνεται συνεχώς και οι γεννήσεις είναι πλέον πολύ χαμηλές σε σχέση με τους θανάτους.

Αυτές οι τάσεις δεν είναι «μοντέρνες επιλογές ζωής»· είναι κοινωνικές ενδείξεις μιας κοινωνίας που δεν μπορεί να στηρίξει οικονομικά και κοινωνικά τα νεαρά ζευγάρια και τις οικογένειες.


ΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΩΝ ΔΙΑΖΥΓΙΩΝ

Οι οικογενειακές σχέσεις δείχνουν επίσης να επηρεάζονται:
Η αναλογία διαζυγίων ανά 100 γάμους αυξήθηκε από περίπου 40% το 2019 σε 50% το 2024.

Πολύ μεγάλο ποσοστό αυτών αφορά γάμους μεγάλης διάρκειας, υποδηλώνοντας όχι βιαστικότητα αλλά συστηματική πίεση και οικονομική.

Αν η οικογένεια θεωρείται βασική μονάδα κοινωνικής στήριξης, τότε η αύξηση των διαζυγίων σε περιβάλλον οικονομικής πίεσης δείχνει πως οι δυσκολίες δεν είναι μόνο επαγγελματικές — είναι κοινωνικές και οικογενειακές.

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΙΜΟΡΑΓΙΑ

Ένας ακόμη δείκτης είναι η μετανάστευση:
Το 2025  100.000 Έλληνες μετανάστευσαν στο εξωτερικό αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες.
Συνολικά, τα τελευταία χρονια,  πάνω από 1 εκατομμύριο οικονομικά ενεργοί Έλληνες έχουν μεταναστεύσει σύμφωνα με εκτιμήσεις, κυρίως από ηλικίες 15 έως 44 — δηλαδή την παραγωγική γενιά.

Αν προσθέσεις και 1 εκατομμύριο τα παιδιά τους, στερουμαστε 2 εκατομμύρια Ελληνες
Έρενες δείχνουν ότι ένα ποσοστό άνω του 75% των νέων (17–24 ετών) σκέφτονται να φύγουν για καλύτερη ζωη.

Αυτό δεν είναι απλά «φυγή προς τα έξω»· είναι απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου που χτυπά την ελληνική κοινωνία σε δύο μέτωπα: και σε πληθυσμιακό και σε παραγωγικό επίπεδο.

ΌΤΑΝ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΝΟΝΙΚΟΠΟΙΕΙ ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ

Δεν μπορούμε όμως να μιλάμε μόνο για ατομικές ευθύνες όταν το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο σπρώχνει προς την υπερεργασία.

Όταν νομοθετικές πρωτοβουλίες ανοίγουν τον δρόμο για 13ωρη απασχόληση ή για πολλαπλή εργασία ως «λύση», το μήνυμα που περνά στην πράξη είναι ότι η εξάντληση αποτελεί αποδεκτή συνθήκη.

Όταν η αγορά εργασίας λειτουργεί με χαμηλή διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων, η «ευελιξία» συχνά μεταφράζεται σε ανασφάλεια.

Όταν η παραγωγικότητα δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη βελτίωση μισθών και ποιότητας ζωής, δημιουργείται μια εργασιακή ζούγκλα με σύγχρονο περιτύλιγμα.

Όταν η πολιτεία δεν στηρίζει τη γονεϊκότητα, το κόστος δεν το πληρώνουν μόνο οι γονείς αλλά ολόκληρη η κοινωνία. Οι νέοι άνθρωποι αναβάλλουν ή εγκαταλείπουν την απόφαση να κάνουν παιδιά, πιεσμένοι από οικονομική ανασφάλεια, ακριβή στέγη, ελλιπείς δομές φροντίδας και εργασιακά ωράρια που δεν αφήνουν χώρο για οικογενειακή ζωή.
Η γονεϊκότητα μετατρέπεται από φυσικό κύκλο ζωής σε «ρίσκο», και το δημογραφικό πρόβλημα βαθαίνει. 
Γιατί τα παιδιά δεν είναι ιδιωτική υπόθεση — είναι το συλλογικό αύριο.

Και τότε το πρόβλημα παύει να είναι ατομικό.

Γίνεται πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό.

ΤΟ ΠΙΟ ΑΝΗΣΥΧΗΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ

Το πιο ανησυχητικό φαινόμενο δεν είναι μόνο η πίεση που αισθάνεται ο καθένας μας. Είναι η συλλογική μοναξιά μέσα σε αυτή την κατάσταση.

Είναι αυτό το άτιμο συναίσθημα ότι «φταις εσύ» ή «δεν μπορείς να κάνεις κάτι για αυτό».

Όταν όμως τα στατιστικά δείχνουν πτώση γεννήσεων, αύξηση διαζυγίων και μαζική μετανάστευση, δεν μιλάμε για ατομικές αποτυχίες αλλά για συστηματικο κοινωνικό φαινόμενο.

Μόνο ό,τι έχει όνομα και κοινή συνείδηση μπορεί να διεκδικηθεί. Μόνο ό,τι έχει κοινό πρόβλημα μπορεί να διεκδικηθεί με αξιώσεις.

Ο ΦΑΥΛΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗΣ

Μέσα σε αυτή τη διαρκή πίεση, η ενασχόληση με τα κοινά μοιάζει πολυτέλεια.

Όταν προσπαθείς απλώς να αντέξεις την καθημερινότητα, δεν σου μένει ενέργεια για συμμετοχή, διεκδίκηση ή συλλογική δράση.

Και έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος:

λιγότερη συμμετοχή → λιγότερη διεκδίκηση → περισσότερη πίεση.

-------------------------------------------------

Η νεοφιλελεύθερη στρατηγική είναι

η ψυχική και σωματική εξάντληση των πολιτών.

Όποιος παλεύει μόνο για να επιβιώσει

δεν έχει ενέργεια να διεκδικήσει.

Θείος Παναγιώτης – MSc Applied Mathematician NTUA-NKUA
 

---

 

---